Trong thực tế hoạt động, nhiều doanh nghiệp vẫn còn nhầm lẫn giữa quyền tham gia Công đoàn của người lao động và nghĩa vụ đóng kinh phí Công đoàn của doanh nghiệp, dẫn đến việc thực hiện chưa đúng quy định, tiềm ẩn rủi ro khi bị thanh tra lao động, thanh tra BHXH hoặc quyết toán thuế.
Nhằm giúp doanh nghiệp hiểu đúng và thực hiện đúng, SGCA tổng hợp và phân tích các quy định pháp luật hiện hành về Công đoàn căn cứ theo Luật Công đoàn số 50/2024/QH15 ký ngày 27/11/2024 có hiệu lực ngày 01/07/2025, như sau:
1. Công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp là gì?
Căn cứ theo Luật Công đoàn số 50/2024/QH15 ký ngày 27/11/2024 có hiệu lực ngày 01/07/2025, Công đoàn là tổ chức đại diện của người lao động, có chức năng:
- Đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động;
- Tham gia đối thoại, thương lượng tập thể;
- Góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ tại doanh nghiệp.
Công đoàn cơ sở là tổ chức Công đoàn được thành lập tại doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức sử dụng lao động.
2. Người lao động có bắt buộc phải tham gia Công đoàn không?
Pháp luật không bắt buộc người lao động phải tham gia Công đoàn.
Việc gia nhập Công đoàn là quyền tự nguyện của người lao động. Doanh nghiệp:
Không được ép buộc người lao động tham gia hoặc không tham gia Công đoàn;
Không được phân biệt đối xử về tiền lương, vị trí công việc, điều kiện làm việc vì lý do liên quan đến Công đoàn.
Quy định này tiếp tục được khẳng định trong Luật Công đoàn mới nhằm bảo đảm quyền tự do tham gia tổ chức đại diện của người lao động.
3. Điều kiện tham gia và thành lập Công đoàn cơ sở
3.1. Đối với người lao động
- Người lao động được gia nhập Công đoàn khi:
- Làm việc hợp pháp tại doanh nghiệp;
- Tự nguyện nộp đơn xin gia nhập;
- Cam kết tuân thủ Điều lệ Công đoàn Việt Nam.
3.2. Đối với doanh nghiệp
Theo quy định hiện hành:
- Doanh nghiệp có từ 05 người lao động trở lên tự nguyện gia nhập thì đủ điều kiện thành lập Công đoàn cơ sở;
- Trường hợp chưa đủ điều kiện thành lập, người lao động vẫn có thể sinh hoạt Công đoàn thông qua Công đoàn cấp trên trực tiếp.
4. Quyền lợi của người lao động khi tham gia Công đoàn
Khi trở thành đoàn viên Công đoàn, người lao động được:
Đại diện tham gia đối thoại, thương lượng và ký kết thỏa ước lao động tập thể;
- Được tư vấn, hỗ trợ pháp luật lao động, BHXH, tiền lương, hợp đồng lao động;
- Được bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp hoặc bị xử lý kỷ luật lao động trái quy định;
- Được hỗ trợ, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần theo quy định của tổ chức Công đoàn.
5. Nghĩa vụ của đoàn viên Công đoàn
Người lao động đã gia nhập Công đoàn có trách nhiệm:
- Chấp hành Điều lệ Công đoàn Việt Nam;
- Tham gia các hoạt động Công đoàn theo quy định;
Thực hiện nghĩa vụ đóng đoàn phí Công đoàn theo quy định hiện hành.
6. Nghĩa vụ đóng kinh phí Công đoàn của doanh nghiệp
6.1. Kinh phí Công đoàn do doanh nghiệp đóng
Theo Luật Công đoàn và các văn bản hướng dẫn:
Đối tượng phải đóng:
- Tất cả doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức có sử dụng người lao động theo hợp đồng lao động, không phụ thuộc việc đã hay chưa thành lập Công đoàn cơ sở;
Mức đóng:
- 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH cho người lao động;
Thời điểm đóng:
- Đóng hàng tháng, cùng thời điểm đóng BHXH bắt buộc;
Nguồn chi trả:
- Doanh nghiệp chi trả, không khấu trừ vào lương người lao động và được hạch toán vào chi phí hợp lý nếu thực hiện đúng quy định.
Lưu ý: Nghĩa vụ đóng kinh phí Công đoàn tiếp tục được duy trì trong Luật Công đoàn mới, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ.
6.2. Đoàn phí Công đoàn do người lao động đóng
- Chỉ áp dụng đối với đoàn viên Công đoàn;
- Mức đóng theo tỷ lệ phần trăm tiền lương làm căn cứ đóng BHXH, có giới hạn tối đa theo quy định;
- Người lao động không tham gia Công đoàn không phải đóng đoàn phí.
7. Rủi ro khi doanh nghiệp không thực hiện đúng nghĩa vụ Công đoàn
Việc không tuân thủ đúng quy định về Công đoàn có thể dẫn đến các rủi ro sau:
7.1. Rủi ro tài chính
- Bị truy thu toàn bộ khoản kinh phí Công đoàn chưa đóng;
- Phát sinh tiền lãi chậm nộp;
- Khoản chi có thể bị loại khi quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp.
7.2. Rủi ro pháp lý
- Bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định pháp luật;
- Các quyết định kỷ luật, chấm dứt hợp đồng lao động liên quan đến Công đoàn có nguy cơ bị tuyên vô hiệu;
- Gia tăng nguy cơ tranh chấp lao động tập thể.
7.3. Rủi ro trong quản trị doanh nghiệp
- Quan hệ lao động thiếu ổn định;
- Ảnh hưởng uy tín doanh nghiệp trong tuyển dụng và giữ chân nhân sự;
- Bất lợi khi bị thanh tra lao động, thanh tra BHXH.
Khuyến nghị từ SGCA
SGCA khuyến nghị doanh nghiệp:
- Rà soát đầy đủ nghĩa vụ đóng kinh phí Công đoàn 2%;
- Phân biệt rõ kinh phí Công đoàn và đoàn phí Công đoàn;
- Chuẩn hóa hồ sơ lao động, tiền lương và BHXH;
Chủ động tư vấn pháp lý để bảo đảm tuân thủ đúng Luật Công đoàn 50/2024/QH15 mới ký ngày 27/11/2024 có hiệu lực ngày 01/07/2025.
Tuân thủ đúng quy định về Công đoàn không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý, mà còn là nền tảng xây dựng quan hệ lao động ổn định và phát triển bền vững.